प्रकृति का वरदान – मधुविद्या

Power of positive thoughts, prayers, thinking well for every one- सर्वे  भवन्तु  सुखिना- first of all affects the the individual  through creation of  health giving environments, water and food one partakes, and then promotes well-being  of  the entire community and habitat . This was called मधु विद्या in our scriptures. ( A small note on मधु विद्या from Vedas is attached.) 

Masaru Emoto  of Japan has given a modern science dimension  and validation of the ancient Vedic thoughts. Psychology has also been validating this thesis by the science of 'psychokinesis' .

A note on science of water in Vedas is also attached. And that is why we ere all told to pray before eating our food. 

Can water be affected by our words? 
Dr. Masaru Emoto, a Japanese scientist, believes so. 
And he has proof. 

RV6.70 Nature’s bounties

Including Honey Doctrine

प्रकृति का वरदान – मधुविद्या

1.मधु न: द्यावापृथिवी मिमिक्षतां मधुश्चुता मधुदुघे मधुव्रते ।
दधाने यज्ञं द्रविणं च देवता महि श्रवो वाजमस्मे सुवीर्यम् ।। AV6.70.5

जीवन में सब ओर से क्षरित मधु जैसा धन धान्य स्वास्थ्य युक्त प्रसन्न चित्त, समाज में यज्ञादि (दान,देवपूजा,संगतिकरण) के परिणाम होते हैं. यज्ञ ही मधुविद्या है.

All things that endow with all pervading, health wealth and happiness and derive from Nature’s resources on earth and atmosphere above it are results of efforts that are made selflessly, in charity and cooperation in all walks of life like performing Yajnas. And result in providing to all the sweet desirables in life like honey.

Madhu Vidya is elaborated in detail in Bridaranyakopanishad 2.5.

Basic premise is that honey is a sweet and highly desired material, both literally and metaphorically. Honey has physically sweet taste and stimulates health. Metaphorically Honey promotes by sweet agreeability and happy peace in all situations and experiences in life. It is not possible to trace as to which bee picked which flower what part of this honey. Similarly in life the sum total of pleasant living is made up of contributions of very small sweet agreeable, compliments from all elements the earth, unpolluted air, water, our pets, our relations, friends, colleagues, strangers on the street, innumerable sources that are hard to identify individually. Thus like honey there is no traceability for happiness in life.

As Upanishad says; Iyam pṛthivī sarveṣᾱṁ bhῡtᾱnᾱm madhu: 

This earth is the honey of all beings. It is the essence and milk of all beings. People suck this earth as if they suck honey which has such a beautiful taste; and earth sucks everybody and everything as if they are honey to it. The earth is the honey of all, and everyone is the honey of the earth. The earth is absorbed into the 'being' of everything, and everything is absorbed into the 'being' of the earth. That is the meaning of saying that earth is the honey of all beings, and all beings are the honey of the earth. It is the honey that you absorb into your being by sucking, by licking, by enjoying, by making it a part of your own 'being'. So does the earth make everything a part of its own 'being' by absorbing everything into itself. And so does every 'being' in the world suck the earth into itself and make it a part of its own 'being'.

(There is a small allegorical story also connected with the discourse on Madhu Vidya in the Upanishad.

It is said that Ashvini Kumars the celestial healers/ trouble shooters had approached Dadhyung Rishi to teach them Madhu Vidya.

Rishi told the Ashvini Kumars that Indra the all powerful is very jealous and does not like others to learn Madhu Vidya. If he comes to know that the Rishi had taught Madhu Vidya to Ashvini Kumars, out of anger he will be head the Rishi. Out of fear for his life, the Rishi expressed his unwillingness to teach Madhu Vidya to Ashvini Kumars.

असश्चन्ती भूरिधारे पयस्वती घृतं दुहाते सुकृते शुचिव्रते ।
राजन्ती अस्य भुवनस्य रोदसी अस्मे रेत: सिञ्चतं यन्मनुर्हितं ।।AV 6.70.2

भिन्न भिन्न क्षेत्रों में परस्पर स्वतंत्र रूप से स्थापित पर्यावरण द्यावा पृथिवी,सब जीव पशु, पक्षी, पर्यावरण के हितों की सुरक्षा से मानव के पवित्र हितों की रक्षा के लिए जीवन को पवित्र मानसिकता और पौरुष प्रदान करने वाले सब सात्विक दूध, घी, इत्यादि साधन प्राप्त कराते हैं. ( इस मंत्र में मानव जीवन के हित में जैव विविधता का महत्व दर्शाया गया है.)

Different diverse seemingly independent unconnected entities of Nature make vital contributions to make available sustainable non corrupting disease free healthy food and environment.

असश्चन्ती ;-Stands for selfless, anonymous actions without seeking rewards of actions for self. This is what Ved describes in -कुर्वेन्नेवेह्कर्माणि जिजीविषेच्छत^ समा: | एवं त्वयि नान्यथेतो न कर्म लिप्यते नरे || यजु 40.2 , And Geeta ; कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन | मा कर्मफलहेतुर्भूमा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि || 2.47.

ऋषि:- बार्हस्पत्यो भारद्वाज: । देवता:- द्यावापृथिवी । जगती।

बार्हस्पत्यो -विद्वानों का भी विद्वान, भारद्वाज:- अत्यन्त शक्ति से

सम्पन्न

इस सूक्त की व्याख्या में तीन बड़े महत्वपूर्ण शब्द प्रयुक्त हुए हैं.

घृत: - घृतवती,घृतश्रिया , घृतपृचा , घृतावृधा – घृत को स्नेहन भी कहते हैं- जीवन में सदा स्नेहयुक्त

मनमुटाव रहित रहने से समाज में सौहर्द्र , संगठित रहने से समाजशक्ति , अस्पृश्यता भेदभाव जैसी विकृतियों के स्थान पर समृद्ध सुखमय समाज का निर्माण देखा जाता है.

मधु – स्नेह युक्त होना ही तो मधु जैसा मिठास जीवन में स्थापित करताहै. भारतीय दर्शन में मधुविद्या का बड़ा महत्व दिखाया

In proper understanding this sookt three words described below have to be considered in their wider context.

1.घृत ;-

Ghrit;- Commonly it is known as ghee. Ghee is also performs the function of a Lubricant. Metaphorically in personal relations Ghrit by removing friction adds to closeness, feelings of calm, mutual cooperation and affection. To the human body Ghrit provides strength and wellbeing. Thus Ghrit while it provides physical health and wellbeing to human body, metaphorically it provides the society with calm pleasant cooperative attitudes.

2.मधु ;

Madhu Vidya is elaborately dealt with in Bridaranyakopanishad 2.5.(बृहदाराण्यकोपनिषद 2.5)

Basic premise is that honey is a sweet and highly desired material, both literally and metaphorically. Honey has physically sweet taste and stimulates health. Metaphorically Honey promotes by sweet agreeability and happy peace in all situations and experiences in life.

It is also not possible to trace as to which bee picked which flower for which part of this honey. Similarly in life pleasant living is made up as the sum total of contributions of very small sweet agreeable, compliments from all elements the earth, unpolluted air, water, our pets, our relations, friends, colleagues, strangers on the street, innumerable sources that are hard to identify individually. Thus like honey there is no traceability for happiness in life.

As Upanishad says; Iyam pṛthivī sarveṣᾱṁ bhῡtᾱnᾱm madhu: 

This earth is the honey of all beings. It is the essence and milk of all beings. People suck this earth as if they suck honey which has such a beautiful taste; and earth sucks everybody and everything as if they are honey to it. The earth is the honey of all, and everyone is the honey of the earth. The earth is absorbed into the 'being' of everything, and everything is absorbed into the 'being' of the earth. That is the meaning of saying that earth is the honey of all beings, and all beings are the honey of the earth. It is the honey that you absorb into your being by sucking, by licking, by enjoying, by making it a part of your own 'being'. So does the earth make everything a part of its own 'being' by absorbing everything into itself. And so does every 'being' in the world suck the earth into itself and make it a part of its own 'being'.

3.असश्चन्ती ;-Stands for selfless, anonymous actions without seeking rewards of actions for self. This is what Ved describes in -कुर्वेन्नेवेह्कर्माणि जिजीविषेच्छत^ समा: | एवं त्वयि नान्यथेतो न कर्म लिप्यते नरे || यजु 40.2 , And Geeta ; कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन | मा कर्मफलहेतुर्भूमा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि || 2.47

Food Safety - Security जैविक पदार्थ

1.घृतवती भुवनानामभिश्रियोर्वी पृथ्वी मधुदुघे सुपेशसा ।
द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विष्कभिते अजरे भूरिरेतसा ।।AV 6.70.1

सम्पूर्ण पृथ्वी भूमि और सौर ऊर्जा द्वारा प्रकृति के(वरुणस्य) सर्वव्यापी नियमों की व्यवस्था में सदैव उत्तम माधुर्य लिए हुए (अन्नदि) पौष्टिक (स्वास्थ्य हितकारी) वीर्यवर्धक पदार्थों को प्रदान करने की अक्षय क्षमता रखती है.

(पर्यावरण संरक्षण की दृष्टि से भूमि की उर्वरकता, प्रदूषन रहित कार्य योजना और सौर ऊर्जा का अधिक से अधिक उपयोग का उपदेश इस वेद मंत्र से प्राप्त होता है )

Nature’s omnipotent omnipresent laws by combination of land and sun tirelessly supply of highly nutritious sweet (food) products from the entire expanse of land.
Biodiversity जैव विविधता का महत्व

2.असश्चन्ती भूरिधारे पयस्वती घृतं दुहाते सुकृते शुचिव्रते ।
राजन्ती अस्य भुवनस्य रोदसी अस्मे रेत: सिञ्चतं यन्मनुर्हितं ।।AV 6.70.2

भिन्न भिन्न क्षेत्रों में परस्पर स्वतंत्र रूप से स्थापित पर्यावरण द्यावा पृथिवी,सब जीव पशु, पक्षी, पर्यावरण के हितों की सुरक्षा से मानव के पवित्र हितों की रक्षा के लिए जीवन को पवित्र मानसिकता और पौरुष प्रदान करने वाले सब सात्विक दूध, घी, इत्यादि साधन प्राप्त कराते हैं. ( इस मंत्र में मानव जीवन के हित में जैव विविधता का महत्व दर्शाया गया है.)

Different diverse seemingly independent unconnected species of Nature make vital complimentary contributions to make available sustainable non corrupting disease free healthy food and environment.

Innovations आविष्कार महत्व

3.यो वामृजवे क्रमणाय रोदसी मर्तो ददाश धिषणे स साधति ।
प्र प्रजाभिर्जायते धर्मणस्परि युवो: सिक्ता विषुरूपाणि सव्रता ।।AV 6.70.3

जो बुद्धिमान समाज को जन प्रकृति के साधनों के सरल अधिक लाभकारी मार्ग दर्शाते हैं वे समाज में धर्मानुसार जीवन आचरण की व्यवस्था स्थापित करने मे सहायक बनते हैं.

Devise innovative & simple processes to employ the natural complimentary bounties of naturally available resources like people, animals, sun and land, and provide society and its progeny with traditions of just and better sustainable lifestyle.

Rains वृष्टि जल

4.घृतेन द्यावापृथिवी अभीवृते घृतश्रिया घृतपृचा घृतावृधा ।
उर्वी पृथ्वी होतृवूर्ये पुरोहिते ते इद् विप्रा ईळते सुम्नमिष्टये ।।AV 6.70.4

वर्षा के जल घृत की तरह अत्यंत महत्वपूर्ण गुणवान और सर्वव्यापी हैं. पृथ्वी की ऊर्वरक बनाने के साथ साथ इन की गुणवत्ता विद्वत्जनों के जीवन में इष्ट की पूर्ति के लिए यज्ञादि सात्विक कर्मों के प्रेरक हैं.

All encompassing rain waters are of great importance and bring glory, satiation and growth. They provide soil with riches to promote bliss and enlightened temperaments in wise persons to perform yajnas to achieve their goals.

Honey Doctrine (Sweetness/happiness in life) मधुविद्या

5.मधु न: द्यावापृथिवी मिमिक्षतां मधुश्चुता मधुदुघे मधुव्रते ।
दधाने यज्ञं द्रविणं च देवता महि श्रवो वाजमस्मे सुवीर्यम् ।। AV6.70.5

जीवन में सब ओर से क्षरित मधु जैसा धन धान्य स्वास्थ्य युक्त प्रसन्न चित्त समाज में यज्ञादि (दान,देवपूजा,संगतिकरण) के परिणाम होते हैं. यज्ञ ही मधुविद्या है.

All things that endow with all pervading, health wealth and happiness and derive from Nature’s resources on earth and atmosphere above it are results of efforts that are made selflessly, in charity and cooperation in all walks of life like performing Yajnas. And result in providing to all life desirable like sweet honey. ( All actions that in combination consist of Charity, Care of environments, and Collective good for society are called Yajnas in Vedic terminology. )

6.ऊर्जं न: द्यौश्च पृथिवी च पिन्वतां पिता माता विश्वविदा सुदंससा ।
सं रराणे रोदसी विश्वशंभुवा सनिं वाजं रयिमस्मे समिन्वताम् ।।AV 6.70.6

द्युलोक वृष्टि के जल द्वारा सेचन करने से पिता समान है, उस जल को धारण करने वाली पृथ्वी माता समान है, और ये दोनो पृथिवी लोक, प्राण शक्ति , अन्न , ऊर्जा, बल और सब आवश्यकताओं को पूर्ण करने वाले हैं . ये द्यावापृथिवी सब को उपकार भाव से सुख शांति दे कर सब दुखों को दूर करते हैं . समाज अपने हित में इस सत्मार्ग पर सदैव चले.

Nature’s action to bless us with Rain is likened to actions of a father, and earth’s action in receiving the rains and provide for our welfare are likened to the actions of a mother. Nature thus like both the parents provides us with all that is required to sustain us – breath of life, food, energy, comfort and happiness, remove our miseries and discomfort . To ensure this it is required of us to follow in correct path and behavior.

-------------------------------------------------------------------------

Activated Water ( गंगा जल) AV 6.24

(subodh Kumar)

ऋषि: -शन्ताति= जो शान्ति प्रदान करता है, देवता: - आप: , अथर्व 6.24

1.हिमवत: प्र स्रवन्ति सिन्धौ समह संगम: |

आपो ह मह्यं तद्‌ देवीर्ददन्‌ हृद्योतभेषजम्‌ || अथर्व 6.24.1

आप: =जल, हिमवत: प्रस्रवन्ति = हिमाच्छादित पर्वतों से बहते हैं. और , अह= निश्चय से , सिन्धौ= समुद्र में, सङ्ग्म: = इन का एकत्र मेल हो जाता है.

( इस प्रकार के जल को अपना ओषध रूप बनाए रखने के लिए बंद –Dams इत्यादि की जल के प्रवाह को रुकावट नहीं होनी चाहिये.रूस के वैज्ञानिकों ने अनुसंधान से पाया है कि बहते जल की सिंचाइ द्वारा कृषि उत्पादन, बांध इत्यादि की रुकावट के जल से 10 से 15% अधिक होती है )

तत्‌ =ये, देवी: आप:= दिव्य गुणयुक्त जल , ह=निश्चय से,मह्यम्‌= मेरे लिए, हृद्योतभेषजम्‌ ददन्‌ = हृदय में उत्पन्न रोगों की ओषधी प्रदान करता है.

2.यन्मे अक्ष्योरादिद्योत पार्ष्ण्यो: प्रपदोश्च यत्‌ |

आपस्तत्‌ सर्वे निष्करन्‌ भिषजां सुभिषक्तमा: || अथर्व 6.24.2

यत्‌= जो रोग, मे= मेरी , अक्ष्यो: = आंखों को, पार्ष्ण्यो प्रपदोश्च आदिद्योत = और

पैर की एड़ियों, अगले भाग पंजों इत्यादि में जलन जैसी दिखता है , तत्‌ सर्वम्‌ = उन सब व्याधियों को, निष्करन्‌ = नष्ट करने वाले करने वाले, भिषजां सुभिषक्तमा:= उपचार करने वाले सर्वोत्तम वैद्य हो. (आयुर्वेद के अनुसार हर प्रकार की जलन का कारण शरीर में अग्नि तत्व पित्त तत्व का प्रधान होना है, जिस का निष्करण शुद्ध जल की शीतलता से ही होता है.)

3. सिन्धुपत्नी: सिन्धुराज्ञी: सर्वा स नद्य स्थन |

दत्त नस्तस्य भेषजं तेना वो भुनजामहे || अथर्व 6.24.3.

सिन्धुपत्नी: =अपने निरंतर प्रवाह का पालन करने वाली समुद्र की पत्नी रूप , सिन्धुराज्ञी: = विशाल जल प्रवाह से शोभायमान- सदाबहार, ever fresh refreshing, या: सर्वा: नद्य: स्थन = जो विशाल नदियां हैं , ever flowing vast river bodies, न:= हम मनुष्यों के लिए , दत्त नस्तस्य भेषजं तेना वो भुनजामहे= उस ओषधि (रूप जल का) उपयोग करें . ( गङ्गा जैसे जल को पवित्र और ओषधि रूप मानना इसी प्रकार वेद मंत्र मे इन्गित है.)  

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Domesticated Cows

AV2.26

एह यन्तु पशवो ये परेयुर्वायुर्येषां सहचारं जुजोष ! त्वष्टा येषां रूपयेधानि वेदास्मिन्‌ तान्‌ गोष्ठे सविता नि यच्चतु !! AV2,26,1

Herds of cows may move together & come to our cow shelter to be attended by experts to bring them to good body condition

.

4.8.2 Ladies attend to cows

AV2.26.2

इमं गोष्ठं पशवः सं स्रवंतु बृहस्पतिरा नयतु प्रजानन्‌ !

सिनीवली नयत्वाग्रमेषामाजग्मुषो अनुमते नि यच्छ !!AV2.26.2

The cows may come to this place for being treated to provide good progeny by expert lady vets.

( The point to note here is that in Goshalas veterinary care was being provided by ladies. In fact the responsibility of looking after the cows in individual household also rested, with the women of the house. The women could respond to cows in more affectionate and sensitive manner to get the blessings of cows as their unchecked bounties. Vedas use the term as NA MUSHAYATI . Cow does not withhold any thing for herself, but gives generously.)

4.8.3 Agnihotra in GOSHALA

AV 2-26-3

सं सं स्रवन्ति पशवः समश्वाः समु पुरुषः !

सं धान्यस्य या स्फातिः संस्राव्येण हविषा जुहोमि !!AV2.26.3

People with cows, horses, farm produce join in the large celebration yagya

( this points to Darsh Pournmaseshti yagna)

4.8.4 Milk

AV 2-26-4

सं सञ्चामि गवां क्षीरं समाज्येन बलं रसम्‌ !

संसिक्ता अस्माकं वीरा ध्रुवा गावो मयि गोपतौ !! AV2.26.4

All the people feed on milk & Ghee of cows and the yagya promotes sustainable well being of the society by integrating cows in it.

4.8.5 A 2-26-5

आ हरामि गवां क्षीरमाहार्षं धान्यं रसम्‌ !

आहृता अस्माकं वीरा आ पत्नीरिदमस्तकम्‌ !!AV 2.26.5

To this place we folks men, women &children integrate cows their milk & agriculture produce for health and wellbeing

--------------------------------------------------------------------------------------------

AV3.24 वनस्पति: Agriculture produces

• पयस्वतीरोषधय: पयस्वन्मामकं वच:। अथो पयस्वतीनामा भरेsहं सहस्रश: ॥ अथर्व 3.24.1

Speak about growing such produce that has nutritional and medicinal qualities, and fill its thousands of bags in warehouses.

उस (अन्न) की (उत्पादन की) बात करो जो पौष्टिक और ओषधि है. सहस्रों बोरों मे उस का भंडारण करो

• वेदाहं पयस्वन्वतं चकार धान्यं बहु । सम्भृत्वा नाम यो देवस्त्वं वयं हवामहेयोयो अयज्वानो गृहे ॥ अथर्व 3.24.2

Spread knowledge about growing such food in abundant quantities. Ensure that everybody has equal access to such food like Nature’s bounties. If some persons engage in storage of food (to cause shortages and deprive public access) food stuff from their warehouses should be ordered for public distribution.

उस ज्ञान का विस्तार करो जिस के द्वारा इस प्रकार का उत्तम अन्न बहुलता से उत्पन्न किया जा सके . जिस प्रकार सब को समान रूप से प्रकृति की सब वस्तुएं सम्भरण देवता द्वारा उपलब्ध रहती हैं उसी प्रकार यह अन्न भी सब को समान रूप से उपलब्ध रहना चाहिए. जिन स्वार्थी (अयज्वन जनों – यज्ञ न करने वाले) के घरों में इस अन्न का भंडार हो उसे सब साधारण जनों को उपलब्ध करो.

• इमा या: पञ्च प्रदिशो मानवी: पञ्च कृष्टय: । वृष्टे शापं नदीरिवेह स्फातिं समावहान्‌ ॥ अथर्व 3.24.3

All sections of society at all times and in all situations should have मममaccess to food in the same manner as rivers make available waters after rains.

(पञ्च प्रदेश पञ्च मानव) सब समाज –ब्राह्मण ,क्षत्री ,वैश्य,शूद्र, निषाद, सब परिस्थितियों दिशाओं पूर्व,पश्चिम, दक्षिण, उत्तर और मध्य स्थान अंतरिक्ष ( पृथ्वी से ऊपर यान इत्यादि) में इस अन्न की समृद्धि को ऐसे प्राप्त करें जैसे वर्षा के पश्चात नदियां समान रूप से ज;ल सब को प्रदान करती हैं.

• उदुत्सं शतधारं सहस्रधारमक्षितम्‌ । एवास्माकेदं धान्यं सहस्रधारमक्षितम्‌ ॥ अथर्व 3.24.4

Like hundreds and thousands of perennial streams this flow of food supply should be perennial and none exhausting.

बारहमासी अविरल बहने वाले सहस्रों झरनों की तरह यह अन्न के स्रोत भी अविरल और कभी क्षीण न होने वाले हों

• शतहस्त समाहर सहस्रहस्त सं किर । कृतस्य कार्यस्य चेह स्फातिं समावह ॥ अथर्व 3.24.5

Hundreds of Farm hands feed thousands of mouths. Only this kind of public welfare strategy brings progress and prosperity in the society. (Earn by hundred hands and distribute in charity by thousand hands. Only such temperaments sustain a healthy society)

सौ हाथों वाले कृषक जन सहस्र जनों के लिए यह उपलब्ध करें .इस प्रकार की मगल वर्षा से समाज की वृद्धि और उन्नति हो. ( सौ हाथों से कमा और हज़ार हाथों से दान कर ,इसी वृत्ति से समाज का कल्याण होता है )

• तिस्रो मात्रा गन्धर्वाणां चतस्रो गृहपत्न्या: । तासां या स्फातिमत्तमा तया त्वाभि मृशामसि ॥ अथर्व 3.24.6

Divide the revenues from Food production into seven parts. Three parts should be devoted to education, research and public services, four parts should be the share of housewives that run the households, if any surplus is conceived the eighth part shall go to enrich the nation to build its strengthen.

इस उत्पादन के तीन भाग शिक्षा कार्य कौशल और अनुसंधान के लिए प्रयोग में लाए जाएं, चार भाग गृह पत्नियों को परिवार के पालन हेतु उपलब्ध होना चाहिए. यदि कुछ अधिक उपलब्धि हो तो आठवां भाग राष्ट्र को उन्नत बनाने में प्रयोग किया जाए.

• उपोहश्च समूहश्च क्षत्तारौ ते प्रजापते । ताविहा वहतां स्फातिं बहुं भूमानमक्षितं ॥अथर्व3.24.7

Farmers that produce the food and administrator that control uilisation of the farmers’ bounties are the two wheel of the carriage that takes a nation forward. Their coordinated efforts can ensure that food supplies are always available in right quantities.

खाद्यान्न का उत्पादन करने वाले और उस से प्राप्त धन का सदुपयोग करने वाले दो समूह इस समाज को सुचारु रूप से चलाने वाले दो सारथी हैं.

वे दोनों समृद्धि को लाएं, हमारा अन्न विपुल हो, सदैव वर्द्धनशील हो और कभी समाप्त न हो. 

--------------------------------------------------------------------         

 RV10.179-AV7.72 Ripe Fresh Food

उत तिष्ठताव पश्यतेन्द्रस्य भागं रत्वियम

3 क्रमेण शिबिरौशीनर:, काशिराज प्रतर्दन:, रौहिदश्वो वसुमना: । इन्द्रो । त्रिष्टुप्, 1अनुष्टुप् ।

उत तिष्ठताव पश्यतेन्द्रस्य भागमृत्वियम् ।
यदि श्रातो जुहोतन यद्यश्रातो ममत्तन ।। RV10.179.1

उठो और देखो कि (ऋतुनुसार कृषि)भोजन हवि-खाने- के योग्य पक गया है. अन्यथा उस को ठीक प्रकार पकाने की व्यवस्था करो.

श्रातं हविरो ष्विन्द्र प्र याहि जगाम सूरो अध्वनो विमध्यम् ।
परि त्वासते निधिभि: सखायो कुलपा न व्राजपतिं चरन्तम् ।। RV10.179.2

मध्यान्ह के समय सब सखा, परिवार जन एकत्रित हो कर पके भोजन को ग्रहण करें

श्रातं मन्य ऊधनि श्रातमग्नौ सुश्रातं मन्ये तदृतं नवीय: ।
माध्यन्दिस्य सवनस्य दध्नो पिबेन्द्रवज्रिन् पुरुकृज्जुषाणो।। RV10.179.3

धारोष्णदुग्ध तो गौ की उधनि से पका हुआ ही आता है. परन्तु मध्यान्ह तक उसे पुन: पका कर दही बना कर उपयोग करना ही उचित है. हर खाने योग्य पदार्थ को ऋतं नवीय: होना चाहिये . ऋतु अनुसार ताज़ा पका हुआ उपयोग करना चाहिए

गीता मे आया है

” यातयामं गतरसं पूतिर्युषितं च यत्‌ | उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियं || भ गी 17.10 .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

AYUSH and WHO sign a Project Collaboration Agreement (PCA) on 13th May, 2016.

Press Information Bureau
Government of India
AYUSH
14-May-2016 15:55 IST

India and WHO sign a landmark agreement for Global promotion of Traditional Systems of Medicine

Ministry of AYUSH, Government of India and the World Health Organization (WHO) have signed an historic Project Collaboration Agreement (PCA) for cooperation on promoting the quality, safety and effectiveness of service provision in traditional and complementary medicine. The PCA was signed by Secretary, Ministry of AYUSH, Shri Ajit M Sharan and Assistant Director General, Health Systems and Innovations, WHO, Dr. Marie Kieny, in Geneva on 13th May, 2016.

Minister of State (Independent Charge) of AYUSH Mr. Shripad Yesso Naik and the Director-General, World Health Organization, Dr. Margaret Chan witnessed the signing of this landmark agreement at the WHO headquarters.

The PCA is titled as ‘Co-operation on promoting the quality, safety and effectiveness of service provision in traditional and complementary medicine between WHO and AYUSH, India, 2016-2020’. It aims to support WHO in the development and implementation of the ‘WHO Traditional and Complementary Medicine Strategy: 2014-2023’ and will contribute to the global promotion of traditional Indian Systems of Medicine.

The PCA for the period 2016-2020 will deliver for the first time WHO benchmark document for training in Yoga, and WHO benchmarks for practice in Ayurveda, Unani and Panchakarma. These will contribute significantly to the strengthening of national capacities in ensuring the quality, safety and effectiveness of traditional medicine including in establishing regulatory frameworks for traditional medicine products and practice and promote their integration in national healthcare systems.

Speaking at a Reception hosted by India on this occasion, the AYUSH Minister recalled the long history and rich heritage of traditional medicine in India and its growing relevance in providing holistic and comprehensive health care. He reiterated the high priority attached by the Government of India for the promotion of traditional medicine both in India and abroad and highlighted the numerous initiatives undertaken to functionally integrate AYUSH in India’s national health programmes and for achieving Universal Health Coverage.

The Minister also mentioned that the initiatives and activities undertaken by India within the country align with the WHO Traditional Medicine Strategy 2014-2023. He added that India, in fact, sets a unique example for adopting a pluralistic health care delivery system that allows every recognized medical system to develop and be practiced with a view to provide integrated and holistic healthcare services.

The PCA with WHO is a further recognition of India’s rich experience in the development and governance of traditional medicine. It will pave the way for India’s long-term collaboration with the WHO in fostering the global promotion and integration of AYUSH systems of medicine including through the inclusion of Ayurveda and Unani in the International Classification of diseases and the International Classification of Health interventions. 

⚡‘प्लेटलेट्स म्हणजे काय?’⚡

हा प्रश्न अनेकांना पडला असेल.
त्या प्रश्नाचं उत्तर या लेखात मिळेल.

हिमोग्लोबिन,
प्लाझ्माप्रमाणे
प्लेटलेट्स हादेखील रक्तातील एक महत्त्वाचा घटक आहे.
रक्त पातळ होऊ न देण्याचं तसंच
रक्तवाहिन्यांना इजा झाल्यास रक्तस्त्राव अधिक प्रमाणात होऊ न देण्याचं काम या ‘प्लेटलेट्स’ करतात.

या प्लेटलेट्स मुळातच
एखाद्या प्लेटप्रमाणे दिसतात.
त्यामुळे त्यांना ‘प्लेटलेट्स’ हे नाव शास्त्रज्ञांनी दिलं आहे.
या पेशींसाठी वैद्यकीय भाषेत ‘थ्रोम्बोसाइट्स’
ही संज्ञा वापरली आहे.

रक्तामध्ये प्रामुख्याने तीन पेशी असतात.
लालपेशी (आरबीसी),
पांढऱ्या पेशी (डब्लूबीसी)
आणि
प्लेटलेट्स (तंतुकणिका).
त्यापैकी रक्तामध्ये ‘प्लेटलेट्स’ची संख्या सर्वाधिक असते.
प्लेटलेट्स या मोठया हाडांतील
रक्तमज्जेत (रेड बोनमॅरो) असणाऱ्या
मेगा कॅरोसाइट्स या पेशींपासून तयार होतात.
त्यांचं रक्तातील आयुष्य सर्वसाधारणपणे 5-9 दिवसांचं असतं.
जुन्या झालेल्या प्लेटलेट्स प्लीहा (स्टीन) आणि यकृत (लिव्हर) या मध्ये नाश पावतात.

⚡प्लेटलेट्सचं कार्य⚡

रक्तवाहिन्यांतून वाहणारं रक्त हे प्रवाही राहणं महत्त्वाचं असतं.
ऑक्सिजन वहनाचं प्रमुख कार्य रक्तातून होतं.
तसंच रक्त शरीरातील विभिन्न अवयवांचे पेशीस्तरांवर पोषण करते.
एखादी जखम झाल्यास रक्तवाहिन्यांमधून रक्त अधिक प्रमाणात वाहून गेल्यास जीवितहानीदेखील होऊ शकते.

अशा वेळेस जखम झालेल्या ठिकाणी प्लेटलेट्स आणि फायबर एकत्र येऊन रक्तप्रवाह खंडित करण्याचं काम करतात.
त्यामुळेच प्लेटलेट्सना
‘मानवी शरीराची कवचकुंडलं’ म्हटलं जातं.

⚡प्लेटलेट्सची संख्या ⚡

सर्वसाधारणपणे मानवी शरीरातील प्लेटलेट्सची संख्या दीड ते साडेचार लाख इतकी असते.

संख्या प्रमाणापेक्षा अधिक झाल्यास रक्ताची गुठळी होऊन,
रक्तवाहिन्यांतील रक्तप्रवाहाला अडथळा निर्माण होऊ शकतो.
त्यामुळे हृदयरोग, स्ट्रोक यांसारखे आजार होतात.
हातापायाच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण झाल्यास,
शरीराचा तो भाग बधीर होऊन निकामी होऊ शकतो.

संख्या प्रमाणापेक्षा कमी झाल्यास रक्तस्त्राव अधिक होतो.
म्हणजे नाकातून, हिरडयांमधून, थुंकीतून रक्त पडतं.
त्वचेवर लालसर ठिपके येतात. मासिक रज:स्रव अधिक प्रमाणात होतो.
जखम झाल्यास रक्तस्रव आटोक्यात येत नाही.
जास्त रक्त गेल्याने थकवा येतो.

⚡प्लेटलेट्स कमी होण्याची कारणं

•    डेंग्यू, मलेरियाचा ताप
•    अनुवंशिक आजार
•    केमोथेरपी

⚡संख्या कमी झाल्यास...

डेंग्यू, मलेरिया या साथीच्या तापात प्लेटलेट्सची संख्या अचानक कमी होऊ शकते.
त्यामुळे 2-3 दिवसांचा ताप आल्यास,
त्या त्या रोगांची लक्षणे दिसल्यास वैद्यकीय सल्ल्याने त्वरित रक्ततपासणी (सीबीसी टेस्ट) करून घ्यावी. त्यानुसारच उपाययोजना करावी.

⚡प्लेटलेट्सची संख्या कमी झाल्यास लक्षात ठेवायच्या गोष्टी :

•    लसूण खाऊ नये.
•    अधिक श्रमाचे व्यायाम तसंच दगदग करु नये.
•    अ‍ॅस्प्रिन, कोल्डडॅगसारखी औषधे घेऊ नयेत.
•    दात घासताना ब्रश लागणार नाही, याची दक्षता घ्यावी.
•    सु-या, कातरी वापरताना काळजीने वापरावे.
•    बद्धकोष्ठता होणार नाही, याची काळजी घ्यावी.
•    त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

प्लेटलेट्स कमी झाल्यास,
त्या बाहेरून घ्याव्या लागतात. इतर कुठलेही उपाय अजून खात्रीशीररीत्या सिद्ध झालेले नाहीत.
प्लेटलेट्ससाठी गोळया किंवा औषधंही नाहीत.
पौष्टिक आहारातूनच प्लेटलेट्सचं प्रमाण नियंत्रणात ठेवता येतं.
                                     
 ⚡नैसर्गिकरीत्या ब्लड प्लेटलेट्स वाढवण्यात मदत करतील हे 7 पदार्थ .

जर तुम्ही शरीरात कमी होत चाललेल्या प्लेटलेट्समुळे चिंताग्रस्त असाल तर घाबरू नका कारण तुम्ही तुमचा आहारात काही पदार्थांचा समावेश करून ब्लड प्लेटलेट्स नैसर्गिक पद्धतीने वाढवू शकता.

शरीरात प्‍लेटलेट्सची संख्या कमी होण्याच्या स्थितीला थ्रोम्बोसायटोपेनिया नावाने ओळखले जाते. या निरोगी व्यक्तीच्या शरीरात सामान्य प्लेटलेट काउंट 150 हजार ते 450 हजार प्रती मायक्रोलीटर असतो. परंतु जेव्हा हा काउंट 150 हजार प्रती मायक्रोलीटरपेक्षा खाली येतो तेव्हा याला लो प्लेटलेट मानले जाते. काही विशिष्ठ प्रकरच्या औषधी, अनुवांशिक रोग, कँसर, केमोथेरपी ट्रीटमेंट, अल्कोहलचे जास्त सेवन आणि काही विशिष्ठ प्रकारचे आजार उदा. डेंग्यू, मलेरिया, चिकनगुण्या झाल्यानंतर ब्लड प्लेटलेट्सची संख्या कमी होते.

पुढे जाणून घ्या, नैसर्गिक पद्धतीने प्लेटलेट्स वाढण्व्यासाठी आहारात कोणत्या पदार्थांचा समावेश करावा....

⚡१.पपई -⚡

पपईचे फळ आणि झाडाची पानं दोन्हींचा उपयोग कमी असलेल्या प्लेटलेट्स थोड्याच दिवसात वाढवण्यास मदत करते. 2009 मध्ये मलेशिया येथे वैज्ञानिकांनी केलेल्या एका सर्व्हेमध्ये आढळून आले की, डेंग्यू आजारात रक्तातील कमी होणाऱ्या प्लेटलेटची संख्या पपई पानांच्या रसाचे सेवन केल्याने वाढू शकते. पपईचे पानं तुम्ही चहाप्रमाणे पाण्यात उकळून घेऊ शकता. याची चव ग्रीन टी प्रमाणे असते.

⚡२.गुळवेल⚡

गुळवेलचे ज्यूस ब्लड प्लेटलेट वाढवण्यामध्ये महत्त्वाची भूमिका पार पडते. डेंग्यू झालेल्या रुग्णाने याचे सेवन प्लेटलेट्स वाढवण्यासाठी कर्वे तसेच यामुळे रोगप्रतिकारकशक्ती वाढते. दोन चमचे गुळवेल सत्व एक चमचा मधासोबत दिवसातून दोन वेळेस घ्यावे किंवा गुळवेलची काडी रात्रभर पाण्यात भिजवून ठेवावी आणि सकाळी उठल्यानंतर हे पाणी गाळून प्यावे. या उपायाने ब्लड प्लेटलेट वाढण्यास मदत होईल. गुळवेल सत्व आयुर्वेदिक मेडिकल स्टोअरवर सहजपणे उपलब्ध होते.

⚡३.आवळा⚡

प्लेटलेट्स वाढवण्यासाठी आवळा लोकप्रिय आयुर्वेदिक उपचार आहे. आवळ्यामध्ये भरपूर प्रमाणात उपलब्ध असलेले व्हिटॅमिन 'सी' प्लेटलेट्स वाढवण्याचे आणि तुम्ही प्रतिकारशक्ती मजबूत करण्यास मदत करते. दररोज सकाळी नियमितपणे रिकाम्या पोटी 3-4 आवळे खावेत. दोन चमचे आवळ्याच्या ज्यूसमध्ये मध टाकून तुम्ही हे मिश्रण घेऊ शकता.

⚡४.भोपळा⚡

भोपळा कमी प्लेटलेट कांउटमध्ये सुधार करणारा उपयुक्त आहार आ
हे. भोपळा व्हिटॅमिन 'ए' ने समृद्ध असल्यामुळे प्लेटलेटचा योग्य विकास होण्यास मदत करतो. हा कोशिकांमध्ये उत्पन्न होणाऱ्या प्रोटीनला नियंत्रित करतो. यामुळे प्लेटलेट्सचा स्तर वाढवण्यास मदत होते. भोपळ्याच्या अर्धा ग्लास ज्यूसमध्ये दोन चमचे मध टाकून दिवसातून दोन वेळेस घेतल्यास रक्तातील प्लेटलेट्सची संख्या वाढते.

⚡५.पालक⚡

पालक व्हिटॅमिन 'के'चा चांगला स्रोत असून अनेकवेळा कमी प्लेटलेट विकाराच्या उपचारामध्ये याचा उपयोग केला जातो. व्हिटॅमिन 'के' योग्य पद्धतीने होणाऱ्या ब्लड क्‍लॉटिंगसाठी आवश्यक आहे. अशाप्रकारे पालक जास्त प्रमाणात होणाऱ्या ब्लीडींगचा धोका कमी करण्यात सहाय्यक ठरतो. दोन कप पाण्यामध्ये 4  ते 5 पालकाची ताजी पानं थोडावेळ उकळून घ्या. त्यानंतर हे पाणी थंड झाल्यानंतर यामध्ये अर्धा ग्लास टोमॅटोचा रस मिसळा. हे मिश्रण दिवसातून दोन ते तीन वेळेस घ्या. या व्यतिरिक्त तुम्ही पालकाचे सेवन सलाड, सूप, भाजी स्वरुपात करू शकता.

⚡६.नारळ पाणी⚡

शरीरात ब्लड प्लेटलेट वाढवण्यात नारळ पाणी खूप सहाय्यक ठरते. नारळ पाण्यामध्ये इलेक्ट्रोलाइट्स भरपूर प्रमाणात असतात. या व्यतिरिक्त हे पाणी मिनरलचा उत्तम स्रोत आहे. हे शरीरातील ब्लड प्लेटलेट्सची कमतरता भरून काढण्यास उपयुक्त आहे.

⚡७.बीट ⚡

बीटचे सेवन प्लेटलेट वाढवणार सर्वात लोकप्रिय आहार आहे. नैसर्गिक अँटीऑक्‍सीडेंट आणि हेमोस्टॅटिक गुणांनी भरपूर असल्यामुळे, बीट प्लेटलेट काउंट थोड्याच दिवसात वाढवण्याचे काम करते. दोन ते तीन चमचे बीट रस एक ग्लास गाजराच्या रसामध्ये मिसळून घेतल्यास ब्लड प्लेटलेट्सची संख्या जलद गतीने वाढते. यामध्ये उपलब्ध असलेल्या अँटीऑक्‍सीडेंट गुणामुळे शरीरातील रोगप्रतिकारकशक्ती वाढते.

Please share to all to improve health💐

बाजरे के गुण

बाजरा खाइए, हड्डियों के रोग नहीं होंगे
बाजरे की रोटी का स्वाद जितना अच्छा है, उससे अधिक उसमें गुण भी हैं।
1 --- बाजरे की रोटी खाने वाले को हड्डियों में कैल्शियम की कमी से पैदा होने वाला रोग आस्टियोपोरोसिस और खून की कमी यानी एनीमिया नहीं होता।
2 --- बाजरा लीवर से संबंधित रोगों को भी कम करता है।
3 --- गेहूं औरचावल के मुकाबले बाजरे में ऊर्जा कई गुना है।
4 --- बाजरे में भरपूर कैल्शियम होता है जो हड्डियों के लिए रामबाण औषधि है। उधर आयरन भी बाजरे में इतना अधिक होता है कि खून की कमी से होने वाले रोग नहीं हो सकते।
5 --- खासतौर पर गर्भवती महिलाओं ने कैल्शियम की गोलियां खाने के स्थान पर रोज बाजरे की दो रोटी खाना चाहिए।
6 --- वरिष्ठ चिकित्साधिकारी मेजर डा. बी.पी. सिंह के सेना में सिक्किम में तैनाती के दौरान जब गर्भवती महिलाओं को कैल्शियम और आयरन की जगह बाजरे की रोटी और खिचड़ी दी जाती थी। इससे उनके बच्चों को जन्म से लेकर पांच साल की उम्र तक कैल्शियम और आयरन की कमी से होने वाले रोग नहीं होते थे।
7 --- इतना ही नहीं बाजरे का सेवन करने वाली महिलाओं में प्रसव में असामान्य पीड़ा के मामले भी न के बराबर पाए गए।
8 --- डाक्टर तो बाजरे के गुणों से इतने प्रभावित है कि इसे अनाजों में वज्र की उपाधिदेने में जुट गए हैं।
9 --- बाजरे का किसी भी रूप में सेवन लाभकारी है।
10 --- लीवर की सुरक्षा के लिए भी बाजरा खाना लाभकारी है।
11 --- उच्च रक्तचाप, हृदय की कमजोरी, अस्थमा से ग्रस्त लोगों तथा दूध पिलाने वाली माताओं में दूध की कमी के लिये यह टॉनिक का कार्य करता है।
12 --- यदि बाजरे का नियमित रूप से सेवन किया जाय तो यह कुपोषण, क्षरण सम्बन्धी रोग और असमय वृद्धहोने की प्रक्रियाओं को दूर करता है।
13 --- रागी की खपत से शरीर प्राकृतिक रूप से शान्त होता है। यह एंग्जायटी, डिप्रेशन और नींद न आने की बीमारियों में फायदेमन्द होता है। यह माइग्रेन के लिये भी लाभदायक है।
14 --- इसमें लेसिथिन और मिथियोनिन नामक अमीनो अम्ल होते हैं जो अतिरिक्त वसा को हटा कर कोलेस्ट्रॉल की मात्रा को कम करते है।
15 --- बाजरे में उपस्थित रसायन पाचन की प्रक्रिया को धीमा करते हैं। डायबिटीज़ में यह रक्त में शकर की मात्रा को नियन्त्रित करने में सहायक होता है।

रुद्राक्ष व अथर्वशीर्ष

https://youtu.be/msjJ1sGgnnw -- अथर्वशीर्ष (लीमे)

आगळी-वेगळी माहिती ;-
सत्र ;- १०२

🌰  रुद्राक्ष कुठे सापडतो ? त्याचा अस्सलपणा कसा ओळखावा ?  🌰

   रुद्राक्ष हे " एपिलो कार्पस गॕनितट्रस " या झाडाचे फळ आहे. या झाडाच्या अत्तापर्यंत ३६ जाती आढळल्या आहेत. पिकलेल्या फळाचा वरचा गर काढून टाकला की आतमध्ये 'रुद्राक्ष मणी ' मिळतो. आज बरेच ठिकाणी रुद्राक्ष आधुनिक साधनांनी स्वच्छ केले जातात. याची सुरुवात नेपाळ ने केली.
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

❇ रुद्राक्षांची झाडे कुठे आढळतात ?

     ही झाडे ब्रम्हदेश , भूतान , इंडोनेशिया , नेपाळ , भारतातील ;- आसाम , बंगाल , हरिद्वार , रामेश्वरम , नाशिक  इत्यादी प्रदेशांत आढळतात. हे फळ  समुद्रसपाटीपासून जास्तीतजास्त  तीन हजार मीटर उंचीवर सापडते. रुद्राक्षाची झाडे कपारीत वाढतात , सपाटीत वाढत नाहीत. याच्या झाडाची पाने चिंचेच्या व गुंजेच्या पानासारखी पण अधिक लांब असतात. त्याला वर्षाला एक ते दोन सहस्त्र फळे लागतात. हिमालयातील यती केवळ रुद्राक्षफळ खातात. याला अमृतफळ असेही म्हणतात. ते खाल्ल्यास तहान लागत नाही.

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

☣ नेपाळमधील रुद्राक्ष सर्वोत्तम का मानला जातो. ?

     यांना हवे ते तापमान समुद्रसपाटीपासून २४६० मीटर उंचीवर म्हणजे नेपाळच्या पशुपतिनाथाच्या भुमीत आढळते. आकाराने समान , गुळगुळीत ,टणक , मोठे ,पूर्ण गोलाकार , निकोप, आणि नैसर्गिक छिद्र असलेले रुद्राक्ष उत्तम सांगितले आहे आणि असेच रुद्राक्ष नेपाळच्या भूमिवर उगवतात.
     हिमालय हा महादेवाचा प्रांत आहे . कैलास आणि त्यापलीकडे नेपाळच्या तराई वनामध्ये रुद्राक्षाची वने आहेत. आज ती अगदी दुर्गम भागात आहेत. तिथे पोहोचणे दुरापास्त आहे. आज नेपाळमध्ये बरेच नवीन ठिकाणी रुद्राक्षाची शेती केली जाते. इथले रुद्राक्ष टणक , मजबूत , अत्यंत मनोहारी आणि सुलक्षणी असतात. वेगवेगळ्या प्रदेशातील रुद्राक्ष मणी दिसायला वेगवेगळे असता, पण साम्य आढळले तरी प्रत्येक मण्याची शक्ती वेगळी असते.

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

✴ केदारनाथ परिसरातील रुद्राक्ष ;-

     येथे रुद्राक्षाचा वृक्ष मध्यम उंचीचा आढळून येतो. इथे उगवतात तशीच झाडे भूतान मध्येही उगवतात. यांचे कवच खेचून जोरात काढावे लागते कारण ते फार सहज निघत नाही. मग ते काढल्यावर रुद्राक्षाला अंगचे भोक असते ,पण ते अतीशय नीट साफ करून घ्यावे लागते. आत अडकलेल्या काड्या वगैरे काढाव्या लागतात. पारंपारिक पद्धतीने येशे शेकडो वर्षांपासून असेच रुद्राक्ष काढले जातात.

➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰➰

🕎🔆💢   रुद्राक्ष  परीक्षा   💢🔆🕎


🔅१) पूर्णपणे पिकलेले रुद्राक्ष कुठल्याही आकाराचे असले तरी पाण्यात टाकल्यावर बुडते. पाण्यामध्ये चटकन बुडणारे रुद्राक्ष हे अस्सल आहे याची खात्री बाळगायला हरकत नाही. जे पाण्यात डुंबत बुडेल ते जरा हलक्या दर्ज्याचे समजावे.

🔅२) रुद्राक्ष हे पाच- दहा मिनिटे तळहातात घट्ट दाबून धरले आणि नंतर हलवले तर त्यातून मंजुळ ध्वनी प्रतीत होतो.

🔅३) तांब्याच्या दोन भांड्यात वा तांब्याच्या पसरट ताटांत रुद्राक्ष ठेवले असता अस्सल रुद्राक्ष लगेच हालचाल दर्शवतो.

🔅४) खरा रुद्राक्ष जसा तरंगत नाही तसा उकळत्या पाण्यात जर ६-८ तास ठेवला तरी त्याचे विघटन होत नाही, तसेच रुद्राक्ष हे कुठल्याही बाजूने मोडत अथवा वाकत नाही.

🔅५) अस्सल रुद्राक्ष बराच वेळ दुधात ठेवल्यास दूध नासत नाही.

🔅६) रुद्राक्ष हा प्रामुख्याने गोल असतो. तो दिसायला काटेरी , पण ते काटे बोथट असतात, खडबडीत असतात , त्याचे काठिण्य भरपूर असते. रुद्राक्ष दबला जात नाही. संकलन- अभिजीत कुलकर्णी.

Disfunctionalising AGRI LAND

                                CONVERTING  AGRI LAND FOR  DEVELOPING  CITY  IN ANDHRA PRADESH

                                                                           - A QUESTIONABLE  DECISION

It is shocking that 30,000 acres of fertile agricultural land has been put to use for developing Amaravati as capital city of Andhra Pradesh. Obviously, this implies that Chief Minister of Andhra Pradesh thinks that developing  a city is more important than cultivating rice or pulses. Converting agricultural land for building houses  or constructing factories are being repeatedly carried out during the last several years all over the country. Mr. Narendra Modi who launched Amaravati as capital city of Andhra Pradesh appears to have ignored this obnoxious act.

While industrial growth should be complimentary to agricultural growth , there is absolutely no justification to think that the industrial activity or construction of a city should be pursued at the cost of agricultural operations. This is a counter productive approach.  The Chief Minister of Andhra Pradesh has grievously erred and has done great disservice by  using 30,000 acres of agricultural land to build a capital city.  The Chief Minister of Andhra Pradesh owes an explanation for this undesirable move.

Average growth of agriculture during the first four years of 12^th Five Year Plan is likely to be only around 1.5%  against the target of 4%.  This inadequate growth is bound to have huge adverse impact on the economy of rural India and in the poverty alleviation programme.  

More than 50% of Indian population is employed in the agricultural sector and their economic status is unsatisfactory.  The government of India has argued in the recent past that so many people are not really needed to be employed in agricultural operations and considerable segment of the agricultural work force should be drawn to industrial and other activities to improve their social and economic conditions. There may be an element of logic in such view point.

However, the distinction must be made between weaning away agricultural workers to other areas of employment and taking away the agricultural land and putting it into use for non agricultural purposes.

It is high time that the government of India should recognise that the contribution of agricultural sector for India’s growth is as significant as industrial and services sector and perhaps, may be more significant. India has around 160 million hectare of arable  land , which is second largest in the world after USA. Gross irrigated area in India is around 83 million hectare, which is the largest in the world.  Agriculture operations has contributed around 75 billion US dollar net income  to the national exchequer by way of exports in the last five years. India ranks fifth largest exporter of agricultural products after US, Brazil. China and Canada. Further, the import component in agricultural operations is insignificant compared to the Import component in the services and industrial sector.

All said and done , Indian economy is agriculture oriented and it will continue to remain so for all time to come.  India should be proud of this ground reality. As a matter of fact, the agricultural sector represents the basic strength of Indian economy and highest importance have to be given for protecting the farming community as well as the agricultural economy at any cost.

The recent proposal of Modi government  to introduce land acquisition act justifiably  was met with huge opposition in the country and it is good that the Prime Minister has given up this proposal. The land acquisition bill certainly created an impression among the country men that the government would convert agricultural land for industrial use, which probably created a suspicion  that Modi government  would give more preference to industrial growth than agricultural growth. The spokesmen of Modi government or the ruling party were unable to convince the country men about the purpose of the land acquisition bill, since this bill was against the sentiments of the people.

Agriculture can do as good for India as industries and services sector. Certainly, there is no conflict of interest between agriculture and non agriculture sector. At the same time, taking away fertile agricultural land for constructing city, housing colony or factories is undesirable in principle and as economic growth strategy.

Today, there are thousands of acres of industrial land which are remaining unused. There are more than  two million hectares of waste land, marshy and  rocky land in the country, which cannot be used for agricultural operations but can certainly be put to use for non agricultural purposes. There is no indication that Modi government examined such possibilities while introducing the land acquisition bill.

Mr. Narendra Modi should listen to the voice of rural India and the saner voice in the country, which is of the firm view that agriculture needs strong government support to improve yield and productivity  and there should be no attempt to cut the area of agricultural land in the country. Mr.Modi would do well to announce a policy decision that all agricultural land in India would remain intact and it will be used only for agricultural purposes.

Converting agricultural land to other activities is similar to cutting  off the nose to spite the face.

N.S.Venkataraman

Trustee

Nandini Voice for The Deprived

nandinivoice.com